سایت گردشگردی
هیرکان توریسم

اماکن تاریخی-مذهبی



Deprecated: mysql_connect(): The mysql extension is deprecated and will be removed in the future: use mysqli or PDO instead in /home2/hirkanto/public_html/connect.php on line 3
مدرسه عمادیه  
hirkantourism.ir

مدرسه عمادیه مربوط به دوره صفوی است و هم اکنون با 1550 متر زمین (با ابعاد 45 در 34.5 متر) در محله درب نو (دروازه نو) شهر گرگان (استراباد سابق) واقع شده که به همراه آبانبار، گورستان، حمام، دکانهای متعدد، مسجد گلشن، مجموعه چند تکیه، بافت و عناصرعمده محله دربنو و نیز بخشی از بافت بازار کهنه استراباد را تشکیل می‌دادند به همراه مدارس مفیدیه (احتمالا همان سادات)، یوسفیه و آقامحسن در یک محدوده حدود 200 متری قرار می‌گرفتند. این اثر در تاریخ ۱۹ مهر ۱۳۷۸ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

تاریخچه

مدرسه علمیه عمادیه حدود پانصد سال پیش توسط فردی خیر به نام خواجه عمادین ساخته شد. تولیت و تصدی مدرسه از دیرباز بر عهده خانواده سپهر استرآبادی بود که همگی از علمان مشهور دوره خود بودند که در حفظ و نگهداری موقوفات مدرسه و اداره طلاب و حوزه درسی در رشته‌های مختلف علوم عربی اشتغال داشتند.

این بنا بر اساس شواهد موجود به دوره صفویان بر می‌گردد و از بانیان، معماران و مرمت کاران این بنا شیخ اسماعیل قاضی معمار، کربلایی رمضانعلی و حاج حسین کافی هستند و وقف نامه هایی از دوران شاه طهماسب و شاه سلیمان صفوی در خصوص این مدرسه وجود دارد که مؤید قدمت این مدرسه علمیه است. ساختمان مدرسه تاکنون چهار بار تجدید بنا شده و سابقاً درب ورودی آن در ضلع جنوبی قرار داشته که بعداً به ضلع غربی انتقال یافت.

سبک معماری

مدرسه علمیه عمادیه با پلانی مستطیل شکل و به صورت چهار ایوانی و به فرم حیاط مرکزی است که همه عناصر آن به صورت قرنیه و با فرم و ریتم منظم و یک‌سانی کنار هر قرار گرفته اند. ورودی بنا در جناح غربی و در شرق مرکز محله درب نو، در بافت قدیم گرگان قرار دارد، این ورودی سقف و پوشیده از تیرهای ضخیم چوبی افقی است، در دو طرف شمالی و جنوبی درب ورودی بناء مغازه هایی قرار دارد که محل کار کسبه است و ارتباطی به فضای داخلی مدرسه نداشته است.

مدرسه عمادیه دارای چهار ایوان در چهار سوی شرق، غرب، شمال و جنوب می‌باشد. هر چهارتای این ایوانها بر فراز خود طبقه دوم دارند که از داخل حیاط مدرسه دارای پیشخوان تخته ای با نرده های خراملی شده زیبا هستند که چشم انداز بر طبیعت مصنوعی و دست ساز حیاط (درختان، باغچه، حوض اب و ... ) دارند.

قبل از درب ورودی دو سکو وجود دارد که به جهت استراحت و نشستن ایجاد شده است. بعد از درب اصلی مدرسه به اولین چیزی که بر می خوریم ایوان زیبای شرقی مدرسه است که درست مقابل ایوان غربی قرار گرفته است.

جرزهای ورودی از داخل مدرسه دارای طاق نماهایی است که نسبت به سطح زمین تقریبا نیم متر بالاتر اجرا شده است و عمق آن حدود سی سانتی متر است بله این طاق نماها چوب کار شده است که تقسیم کننده نیروی بار وارده بر جرز است و از طرف دیگر مانع تخریب و جابجایی آجرهای لبه خارجی ضلع افقی طاق نماها می شود.

همچنین باید یادآور شد که مغازه های اطراف وقف بر مدرسه هستند. ورودی، دارای یک درب چوبی بزرگ است که با توجه به اسناد تاریخی، آمده است که این درب از مدرسه علمیه یوسفیه در میرکریم به آنجا آورده شده است.


گرگان/مدرسه عمادیه
1394/10/05:تاریخ ثبت


بازار قدیمی نعلبندان 
hirkantourism.ir

اين بازار به بازار «نعلبندان» معروف است و در داخل بافت قديم شهر گرگان - بعد از ميدان شهردارى - قرار دارد. در بافت قديم گرگان، ابنيهٔ تاريخى - مذهبى، آب‌‌انبارها، کاروانسراها و تيمچه نيز وجود دارد.

بازار قديمى گرگان در روزگاران گذشته از جمله مراکز مهم دادوستد کالا، توزيع و نشر افکار و عقايد فرهنگى - اجتماعى بوده است. اين بازار اگرچه در اثر گذشت زمان و عوامل اقتصادى، ‌ اجتماعى و فرهنگى تحول يافته، معهذا امروزه نيز به عنوان مرکز کالبد اصلى شهر، ‌محل داد و ستد کالا و تجمع فروشندگان و خريداران کالا مى‌باشد.

مقدسی در کتاب " احسن التقاسیم فی معرفت الاقالیم" (سال ٣٧۵هجری)، مینویسد، مسجد جامع گرگان در میان بازاریست که .... .

اسدالله معطوفی محقق گرگانی با ذکر این مطلب میگوید: از این رو با توجه به نوشته مقدسی بازارچه نعلبندان گرگان حداقل بیش از هزار سال قدمت دارد.

پژوهشگر گرگانی به سند دیگری اشاره و اظهار می دارد: در انتهای وقفنامه شاه طهماسب که متعلق به سال ٩۵٢ هجری است از شخصی به نام کربلایی پسر باباعزیز نعلبندانی نام برده شده و در گزارشی تاریخی متعلق به سال 1232 و زمان فتحعلیشاه نیز به بازارچه نعلبندان اشاره شده است.

وی خاطرنشان میکند: بازار نعلبندان گرگان ویژگی خاص دیگری نیز داشته و آن معبر عمومی بودن برخی راسته‌های آن است.

اسدالله معطوفی میگوید: راسته‌های شهر استراباد همچون شیرکش، سرچشمه و ....، در گذشته همه به بازار نعلبندان منتهی میشده است.

این نویسنده گرگانی اظهار میدارد: ویژگی دیگر نعلبندان قرار گرفتن آن بین دو دروازه از چهار دروازه شهر فوجرد ( پوکرد- حول و حوش امامزاده‌عبدالله فعلی) و بسطام ( فلکه کاخ فعلی) بوده است.

لازم به ذکر است که در سال‌هاى اخير، توسعه و گسترش بى‌رويه فضاهاى شهرى و شهرسازى به بافت قديمى شهر، به محلات و فضاهاى موجود آن آسيب رسانده و موجب تغييراتى در چهرهٔ اصلى بافت قديم شده است. بازار قديمى گرگان که قدمتى ديرينه دارد، از نظر سبک معمارى و راسته‌هاى مربوطه، يکى از زيباترين بازارهاى استان منطقه شمال ايران محسوب مى‌شود. اين بازار يکى از مراکز مهم عرضه انواع محصولات بومى و غيربومى است و محصولات مهم صنايع دستى آن، به ويژه دستبافت‌هاى ترکمنى معروفيت خاصى دارد.

 

 

 

 


گرگان/بازار قدیمی نعلبندان
1394/10/05:تاریخ ثبت


امامزاده نور 
hirkantourism.ir

امامزاده نور مربوط به سدهٔ ۹ ه. ق. است و در شهرستان گرگان، بخش مرکزی، محله سرچشمه گرگان واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۰ خرداد ۱۳۲۱ با شمارهٔ ثبت ۳۴۶ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

آرامگاه‌ اسحاق‌ بن‌ موسى‌ بن‌ جعفر(ع‌) معروف‌ به‌ مشهد نور، از بناهای‌ دورة سلجوقى‌ در شهرستان‌ گرگان است‌. این‌ بنا در مرکز شهر گرگان‌، درگذر سرچشمه‌ از محلة سبزه‌ مشهد واز سوی دیگر نعلبندان قرار دارد. نسبت آن به حضرت موسی کاظم منتهی می گردد.

به‌ استناد کتیبة حک‌ شده‌ بر چارچوب‌ در قدیمى‌ ساختمان‌، آن‌ را مربوط به‌ سدة 9 ق‌ (مشکوتى‌، 191) است اما با توجه‌ به‌ تاریخ‌ 525 ق‌ که‌ بر صندوق‌ چوبى‌ مرقدامام‌ زاده‌ حک‌ شده‌ است‌ به‌ نظر مى‌رسد که‌ بنا در این‌ تاریخ‌ ساخته‌ شده‌ باشد.

این بنا از لحاظ تزئینات آجری شکل کثیرالاضلاع و 12 ضلعی ساخته شده و دارای محراب گچبری، دو لنگه در قدیمی و صندوق چوبی نفیس که روی مرقد می باشد از ابنیه قرن نهم به شمار می آید .

تاریخ سال 867 هجری بر روی در آن حک شده مرقد که در داخل صندوق چوبی شکل قرار داده شده از گچ است و در روی چهار بدنه آن آیاتی از کلام الله مجید به خط کوفی باقیمانده است. ظرافت گچبری و دقتی که در ترسیم خطوط آن به کار رفته حاکی از هنرمندی خطاط و نقاش مرقد است.

اطراف امامزاده در قرون گذشته محلی برای خاک سپردن اموات بود که حدود 60 سال پیش در حالی که از زمین محوطه بیرونی امامزاده را جهت قبری می کندند، پلکانی دیده شد و در نتیجه کاوش به راهرویی برخوردند که تمام زیر صحن را در بر گرفته بود.

درحال حاضر حیاط این امام زاده نیز سنگ فرش شده و مراسمات مذهبی مختلف در آن برگزار می شود. 


گرگان/امامزاده نور
1394/10/05:تاریخ ثبت


موزه گرگان 
hirkantourism.ir

موزه گرگان در اردیبهشت ماه 1343 در کاخ سلطنتی پارک شهر (کاخ موزه) که به شماره 1538 ثبت آثار ملی می باشد، افتتاح شده بود با 152 قلم اشیاء باستانی، تا سال 1361 دایر بوده است.

اما ساختمان فعلی موزه گرگان که در شمال شهر گرگان در خیابان شهدا جنب امامزاده عبدالله شهر گرگان قراردارد که در سال 1355 ه.ش. به عنوان موزه سنگ قبر افتتاح شد و در بهمن ماه 1367 با افزودن اشیاي باستان شناسی و مردم شناسی که از نقاط مختلف استان بدست آمده بود به صورت موزه منطقه ای درآمد و در آن زمان به عنوان تنها موزه گرگان و موزه منطقه ای شمال کشور اعلام گرديد. 


گرگان/موزه گرگان
1394/10/05:تاریخ ثبت


کاروانسرای قزلق 
hirkantourism.ir

کاروانسرای قزلق در 35 کیلومتری ضلع جنوب شرقی شهر گرگان در میان جنگلهای انبوه و دامنه های سر سبز و حاصلخیزی در مسیر جاده گرگان - چهار باغ و شاهکوه قرار دارد. این منطقه کوهستانی از شمال به دشت حاصلخیز گرمابدشت و روستای توسکستان و از جنوب به روستای قدیمی سرعلی آباد و چهار باغ و از شرق و غرب به دامنه های سرسبز و خرم به جنگل و دره های عمیق محدود می شود.

یکی از سرچشمه های رودخانه باغ شاه از قزلق جاری می شود.  و دارای آب بسیار خنک و گوارایی است که همین امر باعث طراوت و سر سبزی منطقه با چشم انداز دلربا گردیده است. از لحاظ زمین شناختی سطح وسیعی از منطقه، سنگی و سنگلاخ بوده و در جاهای مسطح و نسبتا کم شیب و ناهموار، اراضی قابل کشت وجود دارد. در حال حاضر یک خانوار مهاجر در محل مستقر است و به کاشت آن اراضی اشتغال دارد. این مهاجران از مراتع برای گله های خود استفاده می کنند و محصولات کشاورزی آنها بیشتر سیب زمینی، گوجه فرنگی، گندم، جو و گردو است.

راه ارتباطی فعلی گرگان و شاهکوه سفلی و شاهکوه علیا با پیچ و خمهای فراوان که از گردنه قزلق و از ضلع جنوبی و غربی کاروانسرای قزلق عبور می کند، دارای چشم اندازی زیبا و هیجان انگیز است. البته در گذشته های دور مسیر قدیمی جاده از ضلع شرقی و شمالی آن عبور می کرده است که با بهسازی و تغییر مسیر جاده فعلی، جاده قدیمی متروک مانده است.   

معماری کاروانسرا

کاروانسرای قزلق به عنوان نمونه ای از کاروانسراهای کوهستانی با مصالح سنگ و ملات گچ ، آهک و ساروج در مسیر جاده قدیم استر آباد - شاهرود احداث شده است و سبک آن سر پوشیده با پلان مستطیل شکل به ابعاد 6 × 5/11 × 5/26 متر به جهت شمالی جنوبی است. فضای داخلی کاروانسرا را 12 حجره با سقف کوتاه جناقی شکل تشکیل می دهد که به صورت قرینه در یک ردیف شش تایی روبروی هم به ابعاد 2 × 2 × 5/2 متر قرار دارد. ورودی بنا در جهت شمالی واقع شده است که دارای طاق هلالی است و احتمالا در چوبی داشته است و به طرف داخل دارای دو پلکان سنگی است. حد فاصل هر یک از حجره ها جرزهای نگه دارنده سقف که تقسیم کننده فضای داخلی نیز می باشد قرار دارد. آنچه جالب توجه است اینکه درون هر یک از حجره ها فضایی به منظور روشن کردن آتش تعبیه شده است تا گرمای فضای داخلی حجره ها را در فصل سرما تأمین کند.

سقف کاروانسرا بیضی شکل است که بر روی طاق های گهوارهای و جرزهای قطور سنگی استوار شده است. روشنایی درون کاروانسرا به وسیله روزنه هایی در مرکز گنبدهای شش گانه سقف تامین می شده است. از خصوصیات بارز کاروانسرا قزلق می توان به نحوه و سبک معماری آن، به کار گیری مصالح سنگ در ساخت و احداث و اجرای سقف، ارتفهع کم سقفها و حجره ها به منظور نگهداری و حفظ گرمای فضای داخلی و جرزهای نگه دارنده سقف ( بیش از 1 متر ) به جهت تحمل فشار بارهای اضافی و جلوگیری از رانش اشاره کرد. همچنین طرز چیدن سنگهای قلوه ای و نحوه بند کشی آنها و حجره های متقارن که دارای آهنگی موزون است.

با استناد به شواهد و مدارک تاریخی و مطالعه یافته های باستان شناسی می توان گفت که منطقه قزلق در دوره های گذشته از رونق و شکوفایی خاصی برخوردار بوده است و به دلیل عبور و مرور کاروانهای تجارتی و سیاحتی از آن منطقه و ایجاد ارتباط میان دشت گرگان با جاده های اصلی قدیمی واقع در فلات مرکزی و جاده خراسان بزرگ اهمیت بسزایی داشته است. متاسفانه به دلایل گوناگون از جمله تغییر مسیر راههای کاروانی در دوره های متأخر از عظمت و شکوه آن کاسته شده است.

کاروانسرای قزلق با توجه به عملکرد و کارایی آن و نوع پلان و سبک ساخت، جزو کاروانسراهای بین راهی کوهستانی سر پوشیده است که قابل مقایسه با کاروانسرای " شبلی " در گردنه شبلی آذربایجان، کاروانسرای " امامزاده هاشم " در در گردنه امامزاده هاشم در جاده هراز و کاروانسرای " گدوک " در جاده فیروزکوه است که در حکومت صفویان ساخته شده اند و در دوره های بعدی، به ویزه در دوره قاجاریه مرمت و مورد استفاده قرار گرفته اند.

 کاروانسرای قزلق به همراه کاروانسراهای بالا دست جاده قدیم شاهکوه - استرآباد ( دیمه لو، رباط سفید، سرای علی آباد ) همگی در ارتباط با هم و به منظور رفاه حال کاروانیان و مسافرین خسته احداث گردیده است.

آنچه باعث استحکام و دوام کارروانسرای قزلق شده است، قطور بودن دیوارها و پی اصلی بنا ( 120 سانتی متر ) و نوع مصالح بکار رفته شده ( قلوه سنگهای رودخانه ای و ملات ساروج ) است که از رانش و ریزش کاروانسرا جلوگیری نموده است. نکته جالب توجه آن است که به منظور جلوگیری از نفوذ و جذب آب حاصل از ریزش نزولات جوی حد فاصل رویه سقفهای گنبذی را با مخلوطی از گچ، آهک، خاک و خاکستر پوشانده و بعد از شیبدار نمودن، آن را با ملات گچ و آهگ اندود نموده اند.

کاروانسرای قزلق به لحاظ استفاده از مصالح بوم آورد، اجرای طاقهای گهواره ای و جناغی و اصل قرینه سازی در نوع خود در منطقه بی نظیر است است، از دیگر ویژگیهای معماری کاروانسرای قزلق است.

این اثر در تاریخ ۵ آذر ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۲۹۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 


گرگان/کاروانسرای قزلق
1394/10/05:تاریخ ثبت


کاروانسرای رباط سفید 
hirkantourism.ir

کاروانسرای رباط سفید که به سرعلی آباد نیز معروف است، در 49 کیلومتری شهر گرگان در مسیر جاده توسکستان به شاهرود 55 کیلومتری شرق روستای چهار باغ، دهستان استرآباد جنوبی، بخش مرکزی شهرستان گرگان واقع است.

 این کاروانسرا قبل از روستای چهار باغ است این مسیر خود یکی از راههای باستانی بوده که به شاهراه اصلی جاده خراسان بزرگ در شاهرود متصل می‌شده است. کاروانسرای رباط سفید یکی از ابنیه قدیمی دوره صفوی و طول آن حدود 23 متر و عرض آن 20 متر است و فضاهای داخلی تقریبا به صورت قرینه قرار گرفته اند. عرض دروازه ورودی به کاروانسرا 90/2 متر است.
در کنار این کاروانسرا چشمه‌ی آبی هست که در گرمترین فصل سال هم آبش بسیار خنک و گواراست.
این کاروانسرا مسقف بوده است و سه اتاق آن روبروی درب ورودی در انتهای این بنا ساخته شده با ایوانی سرپوشیده برای ورود شبیه به رباط انوشیروانی آهوان البته کوچک تر!
گویا چهار اتاق در طرفین دالان ورودی داشته حداقل دوبرابر اتاق‌های انتهای کاروانسرا، طاقچه و بخاری دیواری هم در آن تعبیه شده است. بی شک در زمستان‌های سختی که اینجا دارد می‌توانسته است بسیاری را پناه دهد.


گرگان/کاروانسرای رباط سفید
1394/10/05:تاریخ ثبت


کلیسای گرگان 
hirkantourism.ir

هموطنان ارمني در استان گلستان شامل دو شعبه گريگوري و جماعت رباني بوده و هستند. دين مسيح سه شاخه بزرگ كاتوليك، پروتستان و ارتودكس را دارد كه دو شاخه ياد شده ارمنيان يعني گريگوري جزو ارتودكس و جماعت رباني جزو پروتستانها محسوب مي‌شوند.

هر دو نحله كليسا و گورستاني جدا دارند كه كليسا و گورستان جماعت رباني در خود شهر گرگان (ابتداي جاده نهارخوران، روبروي انبار جهاد) ولي كليسا و گورستان گريگوريها در ضلع شمالي روستاي قرق واقع شده است. كليساي قرق را كه قبلا «كليساي حضرت مريم» ناميده مي‌شد، اكنون بوميان «كليساي مزار» مي‌نامند.

جمعيت ارامنه منطقه گرگان هم اكنون نسبت به گذشته بسيار كم شده‌اند طوريكه كليساي جماعت رباني شهر گرگان نيمه تعطيل گشته و فقط هر از چند گاهي عده‌اي از ارامنه ساري براي سركشي به آنجا مي‌آيند با اين وجود «شوراي خليفه گري» آنها در استان گلستان كه اعضاي آن كاملا آزادانه انتخاب مي‌شوند به رتق و فتق امور مربوط به اين هموطنان در استان مي‌پردازد.

 

 


گرگان/کلیسای گرگان
1394/10/05:تاریخ ثبت


گورستان تاریخی سرپیر 
hirkantourism.ir

سرپیر تا عهد پهلوی اول یکی از گذرهای محله سبزمشهد محسوب می شد که دارای مسجدی قدیمی بود و به آن مسجد قاضی هم می گفتند. در حاشیه این مسجد یک گورستان تاریخی نیز وجود داشت که معمولاً اهالی این گذر در آن دفن می شدند. در کشتار طاعون عظیم سال 1247 هـ ق در استراباد، بسیاری از اهالی این گذر در همین گورستان مدفون گردیدند.

بومیان مسن مقیم این گذر اعتقاد بر آن دارند که در گذشته سر یک شخصیت پیر (زاهد – عارف) را در این گذر دفن کرده و از آن به بعد اینجا را «سرپیر» نامیده اند. بدور میدانگاهی یا مرکز اصلی این گذر، مجموعه ابنیه مهم و تاریخی وجود داشت که هنوز تعدادی از آنها بچشم می خورند. مثل: مسجد، حمام، تکایا، قنات و گورستان.

در قسمت جنوب غربی این میدانگاهی و نیز غرب مسجد سرپیر که در فاصله 300 متری جنوب دروازه فوجرد (دنگ کوبان) استراباد هم قرار می گرفت، گورستان گذر سرپیر قرار داشت که بعدها در دهه چهل خورشیدی با احداث خیابان سرپیر (میدان شهرداری به سوی امامزاده عبدالله) بخشی از این گورستان از بین رفت و بر روی بقیه زمین آن هم مغازه ها و خانه های مسکونی فعلی را ساختند.

در حاشیه حدود 7 متری ضلع شمال غربی مسجد هم «درخت فانوس» قرار داشت. این درخت که یکی از چنارهای بلند و کهنسال مجموعه چنارهای قدیمی شهر استراباد محسوب می شد، بر بالای آن قرقره چوبین نصب کرده بودند که شب ها بوسیله طناب فانوس روشنی را بالا می کشیدند تا کاروانهای در حال حرکت به سوی استراباد  از سمت شمال (از سوی آق قلعه و دشت ترکمان) به سوی دروازه شمالی شهر یعنی دروازه فوجرد راهنمائی شوند.

در گورستان سرپیر تعدادی از شخصیتهای بزرگ استراباد هم به خاک سپرده شده بودند. از جمله مولانا نظام الدین استرابادی که محمد صالح بن محمد تقی بن محمد اسماعیل استرابادی در سال 1294 هـ درباره او نوشت «... به سبک عرفا نظم می سرود و دیوان نسیمی منصوب بدو است.» مدفنش در گذر سرپیر استراباد در قبرستانی است که مسجد سرپیر در آن قرار دارد. صورت قبرش بلند و بالفعل موجود است و از خیوق و بخارا به زیارت مرقدش آیند.

منظور از «صورت بلند قبر» در این متن، بلندی و ارتفاع مرقد آجری او بود که نگارنده خود ان را در ابتدای ورودی خیابان سرپیر به سوی سبز مشهد تا دهه شصت خورشیدی بچشم می دیده است. قبری که آن را با سیمان بشکل بتونی به ارتفاع 5/1 متر از سطح کوچه بالا آورده بودند.

اهالی این گذر اعتقاد داشتند وی سید نصیر نام، عارف و زاهدی بود که او را بقتل رسانده بودند.
به هر صورت این نظام الدین استرابادی احتمالاً همان «نظام همائی» متخلص به «حجت» قصیده سرای زبردست و اواخر عصر تیموری و اوایل عهد صفوی بود که در سال 921 درگذشت. مولف «تحفه سامی» از او به نیکی یاد کرده است و قاضی نورالله بخشی از سروده هایش را در «مجالس المومنین» آورده است.

اثر معروف نظام الدین «بلقیس و سلیمان» نام داشت که امیر علیشیرنوائی وزیر سلطان حسین بایقرای تیموری اهداء شده بود. (یک نسخه از این کتاب در کتابخانه ملی ایران به شماره (ف / 2514)/1 و در کتابخانه ملک تهران به شماره 85083 موجود است)
نامبرده برادری بنام مهدی و دختری هم داشت که هر دو شاعر بودند. ابیات حک شده بر روز سنگ مزار نظام الدین، سروده همین دختر و بدین شرح بود.

دفن شدن چنین شخصیتهای معروفی در این گورستان سبب شده بود سنگ مزارهای بسیار باشکوه و بزرگی در اینجا شوند که تعدادی از آن ها تا دهه 50 خورشیدی در حاشیه تکیه، مسجد و معبر سرپیر دید. یکی از این سنگ ها ی بزرگ و باهیبت را به درون مسجد انتقال داده و عوام مدتی بعد آن را منتسب به همان پیری دانستند که سر آن در گذر یاد شده دفن شده بود.

گذر سرپیر، مسجد سرپیر که در سال تخریب و در حال ساخت بنای جدیدی هستند. 1-محل ورودی به قنات معروف سرپیر که حدود 20  پله داشت. 2-محل «درخت فانوس» و گورستان سرپیر که در ضلع غربی این مسجد و درخت قرار می گرفت.

 


گرگان/گورستان تاریخی سرپیر
1394/10/05:تاریخ ثبت


خانه و موزه امیرلطیفی 
hirkantourism.ir

خانه امير لطيفي يا موزه صنايع دستي گرگان در بافت قديم گرگان، خيابان امام خميني جنب مسجدجامع و بازارچه سنتي نعلبندان و به عبارتی محله چهارشنبه ای قرار گرفته است. اين بنا در سال 1378 با شماره 2391 در فهرست آثار ملي ايران ثبت شد.

اين بنا به مساحت 956 متر مربع بنايي است دو طبقه که در اواخر دوره قاجار توسط مرحوم مهدي خان ملک به عنوان منزل مسکوني ساخته شده بود و داراي دوبخش هسته اصلي بنا و بخشهاي خدماتي است.

موزه صنايع دستي گرگان به عنوان اولين موزه صنايع دستي استان گلستان درخانه اميرلطيفي واقع شده است. اين موزه تلاش مي کند تا علاوه بر آشنا نمودن مردم با صنايع دستي منطقه پيام هاي آموزشي و فرهنگي تاثير گذاري را در جامعه گسترش دهد و سبب رونق و احياي مجدد آنها در ميان علاقه مندان گردد.

ویژگی های بنا

رعايت تناسبات، اصل قرينگي، استفاده از مصالح همگون با اقليم آب و هوايي که بنا در آن قرار گرفته است از ويژگيهاي معماري اين خانه است.

عمده ارزش بنا به هسته ساختمان اصلي بستگي دارد و در مرکز خود هر طبقه، يک اطاق سه دربي و دو راه پله در مجاورت آن و سپس يک اطاق ديگر در هر سو دارد، مي توان گفت که همين طرح در طبقه فوقاني نيز تکرار شده و فضاي راه پله ها به اطاق ها افزوده گرديده و اطاق هاي سه دري به 5 دري تبديل شده است. در خانه امير لطفي از فضاي مورد استفاده در کرسي چيني نيز به نحو مطلوب استفاده شده است و با ساخت حوضخانه، در مسير آب شهري که از جنوب وارد ساختمان مي شود، فضايي براي ايام گرم تابستان فراهم آورده شده است.

جرزهاي قطور 80 سانتي متري بنا توان باربري طبقات را دارا مي باشد و به منظور پيوسته بودن اجزا ساخت کلاف بندي در آن انجام شده است که مهمترين آن ها در سر در طاق ها ديده مي شود که با الوار هاي قطور و قوي اجزا آن را به هم پيوند داده اند. درب هاي چوبي دو لنگه که در طبقه اول داراي کتيبه و در طبقه دوم داراي هلال مي باشند نماي اصلي بنا را جلوه اي خاص بخشيده اند. فرم موزون رعايت تقارن، ارتفاع مناسب با ابعاد بنا، سرشيرهاي پيش آمده و مطابق با کف قلوه چين و آجر فرش گچبري اتاق ها، تفکيک فضاهاي خدماتي همچون آشپزخانه و انباري و بخش خدمه از هسته اصلي، از ويژگي هاي بناي امير لطيفي مي باشد.

شناسائی تاسیسات زیر بنایی

در خصوص تامین آب مصرفی ساکنین بنا طبق روال قدیم یا از آب انبار های همجوار منزل  مثل: آب انبار شیرکش و دربنو و… استفاده می شده است یا خریداری آب ازچشمه سرگو تامین می شده است .بعد از حفرچاه های عمیق برای تامین آب شهر قسمتی از محلات لوله کشی شد.آب حوض از قنات های شهری تامین می شد، که فعلا کور شده اند .

به وسیله یک کانال روباز آبهای سطحی ، نزولات اسمانی و فاضلاب بخش های خدماتی بعد از عبور از چند منزل به جوی گذر و در نهایت به رودخانه زیارت وارد می شده است .چاه فاضلاب منزل به صورت چاه جذبی سنتی بوده است .

از ديگر اماکن ديدني نزديک به خانه امير لطيفي، مسجد جامع گرگان، بازار قديمي گرگان و خانه باقري است.

 


گرگان/خانه و موزه امیرلطیفی
1394/10/01:تاریخ ثبت


خانه باقری ها 
hirkantourism.ir

مجموعه باقری مربوط به اوایل دوره پهلوی است و در گرگان، محله سرچشمه واقع شده که در حدفاصل محلات نعلبندان و سرچشمه و در حاشیه جنوبی یکی از معابر اصلی و پرگذر بافت قدیم گرگان واقع است، معبری که بازار و تکیه نعلبندان را به بنای امامزاده نور و سپس تکیه سرچشمه متصل می‌سازد. این اثر در تاریخ ۱۶ مهر ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۲۸۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌ است.

خانه باقری یکی از بناهای شاخص در بافت تاریخی گرگان است که نمونه‌ای ارزشمند از معماری بومی مسکونی در شهر به شمار می‌رود. و در میان خانه‌های تاریخی باقیمانده در شهر، خانه باقری یکی از وسیع ترین و سالم ترین نمونه‌ها است. عرصه این بنا ۱۹۵۰ مترمربع و زیربنای مجموع فضاهای سرپوشیده آن ۱۵۵۵ مترمربع است.

خانه از ترکیب متناوب فضاهای باز و بسته و بر اساس نوعی سازماندهی مجموعه‌ای ساخته شده‌ است که حیاط‌های تقریباً" غیر هندسی و متعدد، در آن نقشی برجسته بازی می‌کنند.

این بنا در وضعیت فعلی دارای ۷ حیاط با اندازه و فرم‌های گوناگون است که عبارتنداز: دو حیاط اندرونی، دو حیاط بیرونی، حیاط هشتی، حیاط مطبخ و حیاط سرطویله که در مجموع با ۴ ورودی به شبکه معابر اطراف بنا راه پیدا می‌کنند.

اگرچه در بررسی فضاهای بسته و مسقف بنا هندسه و نظمی آشکار به چشم می‌خورد، اما در نگاهی کلی به بنا و با درنظر گرفتن مجموعه فضاهای باز و بسته باهم، نقش این هندسه بسیار کمرنگ می‌شود وانتظامی خاص به چشم نمی‌آید. این موضوع به همراه تفاوت عیان در تناسبات و فرم اجزای به کار گرفته شده در برخی نماهای داخلی و خارجی و نیز شواهد فراوان موجود در بنا، این واقعیت را بیان می‌کند که بنا در یک مرحله ساخته نشده و در مراحل مختلف تاریخی شکل گرفته‌است.

از دیگر نکاتی که در باب معماری این بنا قابل اشاره‌ است، همراهی و ترکیب درایتمندانه معماری برونگرا با درونگرایی کلی و غالب بنا است. این برونگرایی که حاصل نوع فرهنگ و روابط اجتماعی مردم منطقه و نیز الزامات محیطی و اقلیمی است، در ارتباطات برجسته فضاهای داخلی با معابر اطراف از طریق پنجره‌های متعدد و نیز ایوانک‌های حاشیه شمالی بنا قابل مشاهده‌است. در برخی از این پنجره‌ها، چشم انداز جنگل‌های اطراف شهر قاب گرفته شده‌است.

نحوه پرداختن به مسأله آسایش محیطی و معماری اقلیمی از مسائل شایسته توجه در این خانه‌است. در تابستان‌های گرم و شرجی گرگان، فضای داخلی این خانه شرایط مناسبی برای آسایش محیطی ساکنان پدید می‌آورد و سختی اقلیم را قابل تحمل می‌نماید.

گستردگی خانه و پرهیز از فشردگی فضاها، تعداد زیاد بازشوها، ارتباط بسیار زیاد فضاهای بسته با باز و احاطه اتاق‌ها از ۲ یا 3 طرف توسط فضای باز، جرزهای قطور و جهت گیری مناسب بنا، از ویژگی‌های معماری اقلیمی در این خانه هستند که رسیدن به هدف آسایش محیطی را با تسهیل و تشدید کوران هوا و دوری از تابش مستقیم آفتاب گرم تابستان به وسیله سقف‌های پیش آمده، ممکن می‌سازند. هم چنین بام‌های سفالپوش و شیبدار و طره‌ای، و نیز ارتفاع گرفتن کف فضاهای طبقه پایین از سطح طبیعی زمین، ترفندهایی مناسب جهت مقابله با اثرات مخرب اقلیم پرباران و رطوبت سطحی زمین بر بنا به شمار می‌روند.

مصالح به کار رفته در مجموعه باقری متنوع اند: چوب، سفال، آجر، خشت، کاهگل، سنگ، گچ و شیشه عمده این مصالح را تشکیل می‌دهند، اما اوج هنرنمایی معماران و آفرینندگان بخش‌های مختلف بنا در عناصر چوبی مشاهده می‌گردد. درها، پنجره‌ها، نرده‌ها و شیرسرها اجزایی از بنا هستند که نهایت ظرافت و هنرمندی در خلق زیبا و کارآمد آنان به چشم می‌خورد و در واقع هرکدام به تنهایی اثری هنری و ارزشمندند. علاوه بر این نحوه به کارگیری چوب با مقاطع مختلف در عناصر سازه‌ای بنا نظیر پل‌ها، نعل‌ها، تیرها، دستک‌ها و نیز شیرسرها نشان از هوشمندی نسل‌های پیشین در انتخاب و نحوه به کارگیری مصالح دارد. سلامت و استواری بسیاری از این عناصر سازه‌ای که از گزند آب در امان مانده‌اند و سال‌های طولانی از عمرشان می‌گذرد، شناخت معماران خانه را از چوب‌های مختلف و توجه به کیفیت و خواص سازه‌ای انواع آن نشان می‌دهد.

 


گرگان/خانه باقری ها
1394/10/01:تاریخ ثبت